Kitabu hiki ni nini
Waamuzi kinashughulikia wakati kati ya kifo cha Yoshua na kuinuka kwa wafalme. Makabila yametulia katika Kanaani, lakini hayajawafukuza wenyeji wake, na punde yanaanza kuiabudu miungu yao. Mwanzoni kitabu kinaeleza mzunguko:
Kisha Waisraeli walifanya maovu machoni pa BWANA, wakawatumikia Mabaali.
Mungu anawatia mikononi mwa adui zao; wanalia; naye anainua kiongozi wa kuwaokoa:
Kisha BWANA aliinua waamuzi, waliowaokoa kutoka mikononi mwa wale waliowateka nyara.
Kisha kiongozi anakufa, na watu wanageuka tena, kila mara mbali kidogo zaidi. Kitabu kinasimulia habari za viongozi kumi na wawili kama hao. Baadhi wanatajwa kwa mstari mmoja au miwili. Wengine ni miongoni mwa habari zinazojulikana sana katika Agano la Kale: Ehudi wa mkono wa kushoto na mfalme mnene wa Moabu; Debora na Baraka, na Yaeli na kigingi chake cha hema, pamoja na wimbo wa ushindi wa Debora; Gideoni, anayemjaribu Mungu kwa ngozi ya sufu na kuwashinda Wamidiani kwa watu mia tatu; Yeftha na nadhiri yake ya kutisha; na Samsoni, ambaye nguvu zake ziko katika nywele zake zisizonyolewa na udhaifu wake ni Delila.
Waamuzi wenyewe wanazidi kuwa na kasoro kadiri kitabu kinavyoendelea, na sura zake za mwisho, bila mwamuzi yeyote, zinasimulia habari ya sanamu iliyoibwa na kabila linalohama, na ya ukatili huko Gibea unaoleta vita vya wenyewe kwa wenyewe. Mara mbili kitabu kinatoa hukumu yake juu ya wakati huo:
Siku hizo hapakuwa na mfalme katika Israeli; kila mtu alifanya alivyoona ni sawa.
Nani alikiandika, na lini
Kitabu hakimtaji mwandishi. Mapokeo ya Kiyahudi yalimhesabu Samweli kuwa mwandishi wake. Kiitikio chake, “siku hizo hapakuwa na mfalme katika Israeli”, kinatazama nyuma kutoka wakati ambapo palikuwa na mfalme. Wasomi wengi wanakiona Waamuzi kuwa sehemu ya historia ndefu zaidi inayoanzia Kumbukumbu la Torati hadi Wafalme, iliyounganishwa kutoka katika habari na nyimbo za zamani katika karne ya saba na ya sita KK. Wengi wanadhani kwamba Wimbo wa Debora (5) ni mojawapo ya mashairi ya kale kabisa katika Biblia. Rasimu haichukui upande wowote kuhusu maswali haya; hayabadilishi jinsi sentensi inavyotafsiriwa.
Jinsi kitabu kilivyopangwa
- Israeli katika nchi (1:1–3:6): makabila yanashindwa kuwafukuza Wakanaani, na mzunguko wa kitabu.
- Waamuzi (3:7–16:31): Othnieli, Ehudi, Shamgari, Debora na Baraka, Gideoni, Abimeleki, Tola na Yairi, Yeftha, Ibzani, Eloni na Abdoni, na Samsoni.
- Hapakuwa na mfalme katika Israeli (17–21): sanamu ya Mika na kabila la Dani, ukatili huko Gibea, na vita dhidi ya Benyamini.
Jinsi Open Word Bible inavyotafsiri Waamuzi
Waamuzi. Viongozi wa kitabu hiki ni zaidi ya waamuzi wa mahakama: ni viongozi ambao Mungu aliwainua kwa wakati wa shida, waliowaokoa Israeli vitani kisha wakawaongoza watu. Uamuzi katika 2:16 unaeleza neno hilo, ambalo rasimu inalibakiza.
Nadhiri ya Yeftha (11:31, 39). Yeftha anaweka nadhiri kwamba “yeyote au chochote kitakachotoka katika milango ya nyumba yangu kunilaki” kitatolewa kuwa sadaka ya kuteketezwa, na ni binti yake. Umbo la Kiebrania linaweza kumaanisha mtu au mnyama, na rasimu inaliacha wazi. Msimulizi anasema tu kwamba “akamtendea kama alivyoweka nadhiri”. Usomaji wa wazi ni kwamba alimuua kama sadaka, tendo ambalo sheria inalihukumu; wengine wamelisoma badala yake kuwa alimweka wakfu kwa BWANA aishi bila kuolewa. Maamuzi yanaeleza masomo yote mawili, yamewekwa alama ya kutokuwa na uhakika na kupewa tanbihi.
Wimbo wa Debora (5). Wimbo huu ni ushairi wa kale wa Kiebrania, na maneno yake mengi ni adimu au hayapatikani mahali pengine popote. Rasimu inatoa maana inayowezekana zaidi mahali pote, inapanga shairi kwa mistari, inaweka alama kwamba maamuzi hayo hayana uhakika na kutoa masomo mengine katika tanbihi. Tazama Ushairi wa Kiebrania na usambamba: kwa nini Zaburi husema kila jambo mara mbili.
Debora, mke wa Lapidothi (4:4). Maneno haya yanaweza kumtaja mumewe, au kumaanisha “mwanamke wa mienge”, mwanamke mwenye moto. Rasimu inachukua maana ya kwanza, kwa kuwa ndivyo Kiebrania kwa kawaida kinavyomtambulisha mwanamke, inaweka alama kwamba uamuzi huo hauna uhakika na kutoa maana nyingine katika tanbihi.
Shibolethi (12:6). Watu wa Gileadi waliwakamata Waefraimu kwa kuwafanya waseme “Shibolethi”; wao walisema “Sibolethi”. Rasimu inabakiza maneno yote mawili, na maelezo yanafafanua mtihani huo.
Mchezo wa maneno (15:16). Majivuno ya Samsoni juu ya taya la punda yanacheza na neno linalomaanisha “punda” na pia “chungu”. Kiswahili hakiwezi kuubakiza, na maelezo yanafafanua. Tazama Michezo ya maneno isiyoweza kutafsiriwa.
Musa au Manase? (18:30). Kuhani wa kabila la Dani alikuwa Yonathani, “mwana wa Gershomu, mwana wa Manase”. Katika nakala za Kiebrania herufi moja ya “Manase” imeandikwa juu ya mstari; bila herufi hiyo, jina linasomeka “Musa”, ambaye mwanawe alikuwa Gershomu. Mapokeo ya Kiyahudi yanaeleza kwamba herufi hiyo iliyoinuliwa iliongezwa kwa heshima ya Musa, ili mzao wake aliyehudumia sanamu asitajwe kuwa wake. Rasimu inabakiza jina lililoandikwa; uamuzi unaeleza, umewekwa alama ya kutokuwa na uhakika na kupewa tanbihi.
Jina la Mungu. Maandishi yanaliandika jina binafsi la Mungu “BWANA” kwa herufi kubwa, na mpangilio wa msomaji unaonyesha “Yahwe” badala yake. Tazama jina la Mungu.