Fungua King James Version ya Kiingereza katika Zaburi 16:10 na utasoma, “For thou wilt not leave my soul in hell” (kwa maana hutaiacha nafsi yangu katika “hell”). Geuka Luka 16:23 na yule tajiri naye yuko “in hell”. Katika Mathayo 5:22 yule anayemwita ndugu yake mpumbavu yuko “in danger of hell fire”, hatarini mwa moto wa “hell”. Katika 2 Petro 2:4 Mungu aliwatupa malaika waliotenda dhambi “down to hell”. Na katika Ufunuo 20:14, “death and hell were cast into the lake of fire”, yaani kifo na “hell” vilitupwa ndani ya ziwa la moto.
Mstari huo wa mwisho unapaswa kumfanya msomaji makini asimame. Ikiwa “hell” inatupwa ndani ya ziwa la moto, basi “hell” katika mstari huo haiwezi kumaanisha kile ambacho wasemaji wengi wa Kiingereza wanamaanisha kwa neno hilo, yaani mahali pa adhabu ya mwisho. Jibu ni kwamba watafsiri wa King James walitumia neno moja la Kiingereza kwa maneno manne tofauti ya lugha za asili, na wazo la tano, ziwa la moto, linasimama kando yao. Kila moja lina historia yake na maana yake. Makala hii inayachukua moja moja na kuonyesha Open Word Bible inavyofanya na kila moja.
Zaburi, Isaya, Yeremia na Yona bado hazijatafsiriwa kwa Kiswahili, kwa hiyo manukuu ya Open Word Bible kutoka vitabu hivyo katika makala hii yanaonyeshwa katika tafsiri yake ya Kiingereza.
Sheoli: mahali wanapokwenda wote
Neno la Biblia ya Kiebrania kwa mahali pa wafu ni שְׁאוֹל, sheʾol. Linatokea mara 65 hivi, hasa katika mashairi. Mara yake ya kwanza liko kinywani mwa baba aliyefiwa. Yakobo anapoonyeshwa kanzu ya Yusufu iliyojaa damu, jamaa yake wanajaribu kumfariji, naye anakataa:
Nao wanawe wote na binti zake wote wakainuka ili kumfariji, lakini akakataa kufarijiwa, akasema, “Hapana, nitashuka kwa mwanangu, nikiomboleza, mpaka Kuzimu.” Hivyo baba yake akamlilia.
Kiebrania ni שְׁאֹ֑לָה, “hadi Sheoli”, na kiambishi cha mwisho kinachoonyesha mwelekeo. Yakobo hasemi kwamba anatarajia adhabu. Anamaanisha kwamba ataomboleza mpaka afe, na kwamba katika kifo ataungana na mwanawe. Uamuzi wetu wa maana kwa mstari huu unasema hivyo waziwazi: Sheoli ni mahali wanaposhuka wafu wote, wema na waovu sawasawa, panapofikiriwa kuwa chini kabisa ya ardhi, na katika Mwanzo si mahali pa adhabu. Uamuzi huo unaorodhesha “hell” (jehanamu) kama mbadala unaoukataa.
Picha hiyo inadumu katika Agano la Kale lote. Sheoli iko chini, kinyume cha mbingu. Ni mahali pa kimya na pa vivuli. Wakazi wake wanaitwa kwa neno ambalo rekodi ya Isaya 14:9 inalieleza kuwa “wafu dhaifu walio kama vivuli”, ambalo kwa Kiingereza kwa kawaida hutafsiriwa “shades” (vivuli). Mhubiri anasema huko “hakuna kazi wala mipango, hakuna maarifa wala hekima” (9:10). Zaburi 6 inaomba kuokolewa kwa hoja kwamba wafu hawawezi kumsifu Mungu:
Kwa maana katika kifo hakuna anayekukumbuka. Ni nani anayekushukuru huko chini Kuzimu?
Rekodi ya mstari huo inaongeza tahadhari inayofaa kurudiwa. Zaburi hii haifundishi kinachotokea baada ya kifo; inaomba uzima sasa. Maandiko ya baadaye yanasema kwa ukamilifu zaidi juu ya tumaini lililo ng’ambo ya kifo (Isaya 26:19; Danieli 12:2).
Hata hivyo Sheoli haiko nje ya uwezo wa Mungu. Zaburi 139 inalionyesha jambo hilo kwa kuweka pande mbili za mwisho kando kwa kando:
Nikipanda juu mbinguni, wewe uko huko; nikilala Kuzimu, wewe uko huko pia.
Uamuzi wa maana unaiita Sheoli “kinyume cha mbingu”, na unaeleza kwamba hata huko Mungu yupo (linganisha Amosi 9:2). Na katika Isaya 14, wimbo wa dhihaka dhidi ya mfalme wa Babeli, Sheoli inakuwa ukumbi mkubwa ambamo wafalme waliokufa wanainuka kutoka katika viti vyao vya enzi kumlaki mgeni mpya, wakimdhihaki kwa sababu sasa yeye ni dhaifu kama wao. Mfalme alilenga vilele vya juu, akaishia “katika pembe za ndani kabisa za shimo” (14:15). Ni shairi lenye nguvu kuhusu kiburi kilichoshushwa, na rekodi zetu zinalisoma kama shairi: wafalme waliokufa ni picha, si ramani ya maisha baada ya kifo.
Jinsi Kiingereza kilivyolitafsiri
Biblia za Kiingereza hazijawahi kukubaliana kuhusu Sheoli. King James Version inalitafsiri karibu nusu ya mara “hell” na nusu “the grave” (kaburi), na mara chache “the pit” (shimo). Yakobo anashuka “into the grave”; nafsi ya Daudi haiachwi “in hell”; Yona analia “out of the belly of hell”, kutoka tumboni mwa “hell” (Yona 2:2). Mara nyingi chaguo linaonekana kutegemea kama msemaji alidhaniwa kuwa mwenye haki au mwovu, tofauti ambayo neno la Kiebrania halifanyi.
Matoleo ya kisasa yamefuata njia tatu. Mengine, kama RSV na yaliyoifuata, yanabaki na jina “Sheol”. Mengine yanasema “the grave”, jambo lililo wazi lakini finyu, kwa kuwa Sheoli ni zaidi ya shimo ardhini: ni ulimwengu wote wa wafu. NIV ya mwaka 2011 mara nyingi inasema “the realm of the dead”, ulimwengu wa wafu. Kila chaguo linapata kitu na kupoteza kitu.
Open Word Bible inavyofanya
Rekodi zetu zinatoa maana moja kwa Sheoli kila mahali: mahali au ulimwengu wa wafu, si hasa mahali pa adhabu. Kisha maamuzi ya maneno yanachagua maneno kwa kila kiwango, na katika toleo la Kiingereza chaguo si lilelile kabisa katika kila kitabu.
- Halisi inabaki na “Sheol” kila mara, ili msomaji aweze kuliona jina.
- Linganifu inabaki na “Sheol” katika Zaburi, Isaya, Mhubiri na Yona. Katika Mwanzo 37:35 inasema “the grave” (kaburi), kwa sababu, kama uamuzi wa maneno wa pale unavyosema, hiyo ndiyo maana ya wazi ya maneno ya Yakobo.
- Rahisi inasema Sheoli ni nini: “the place of the dead” (mahali pa wafu) katika Zaburi, “the grave” katika Isaya, Mhubiri na Yona.
Hakuna kiwango chetu kinachosema “hell” kwa Sheoli mahali popote. Maombi ya Yona, katika hesabu ya Kiebrania 2:3, yanaonyesha utaratibu huo:
He said: “When I was in trouble I cried out to the LORD, and he gave me an answer; from deep in Sheol I called for help, and you heard my voice.
Rekodi inaeleza “tumbo la Sheoli” kuwa nahau: kuwa tumboni mwake ni kuwa kama mfu, kumezwa na kifo kama Yona alivyomezwa na samaki.
Kiswahili kina neno lake kwa ulimwengu huo wa wafu, “Kuzimu”, kwa hiyo hakilazimiki kuchagua kati ya jina na maelezo. Katika Mwanzo 37:35 viwango vyote vitatu vya Kiswahili vinasema “Kuzimu”, kama manukuu ya juu yanavyoonyesha, na neno “jehanamu” halitumiki kwa Sheoli.
Hades: jina la Kigiriki la Sheoli
Wasomi wa Kiyahudi walipotafsiri Biblia ya Kiebrania kwa Kigiriki, katika karne kabla ya Kristo, walihitaji neno kwa Sheoli. Kwa kawaida walichagua ᾅδης, Hadēs. Katika hadithi za Kigiriki Hades alikuwa mungu wa ulimwengu wa chini, kisha jina likawa la ulimwengu wa chini wenyewe, makao ya vivuli ya wafu wote. Lilikuwa neno linalolingana vizuri. (Ona Septuaginta kuhusu tafsiri hiyo.)
Waandishi wa Agano Jipya walilirithi neno hilo pamoja na maana yake ya Agano la Kale. Mfano ulio wazi zaidi ni hotuba ya Petro siku ya Pentekoste, inayonukuu Zaburi 16 kutoka kwa Kigiriki:
kwa kuwa hutaniacha Kuzimu, wala hutamwacha Mtakatifu wako aone kuoza.
Uamuzi wetu wa maana unasema kwamba hapa Hades inasimama badala ya Sheoli ya Kiebrania, mahali wanapokwenda wafu wote, na kwamba si mahali pa adhabu. Katika toleo la Kiingereza uamuzi wa maneno unatoa sababu za maneno yaliyochaguliwa: “hell” inadokeza adhabu, ambayo haikusudiwi, na “the grave” ni finyu mno. Kwa hiyo Halisi inabaki na “Hades”, Linganifu inasema “the world of the dead” (ulimwengu wa wafu) na Rahisi “the place of the dead” (mahali pa wafu). Kiswahili kinasema “Kuzimu” katika Halisi na Linganifu, na Rahisi inaongeza “mahali pa wafu”; uamuzi wa maneno wa Kiswahili unaongeza kwamba neno hapa si “jehanamu” kamwe, kwa kuwa hilo ni Gehena. Zaburi hiyohiyo kwa Kiebrania, katika Zaburi 16:10, inasema “Sheol” katika Halisi na Linganifu za Kiingereza na “the place of the dead” katika Rahisi. Mistari hii miwili inalingana, kama inavyopaswa, kwa kuwa mmoja unamnukuu mwingine.
Hades inatokea mara kumi katika maandishi ya kawaida ya Kigiriki ya Agano Jipya. Baadhi ya matumizi hayo yanabeba maana ya zamani bila kubadilika. Yesu anasema kwamba Kapernaumu, uliotumaini kuinuliwa hadi mbinguni, utashuka hadi Kuzimu (Mathayo 11:23); rekodi inaiita Hades pale “mahali pa chini kabisa, kinyume cha mbingu”, na inarudisha msomaji kwenye Isaya 14:15. Katika Mathayo 16:18 “malango ya Kuzimu” hayatalishinda kanisa; rekodi inasoma hili kuwa nguvu ya kifo, ikikumbusha “malango ya Sheoli” katika Isaya 38:10, na inaweka alama ya kutokuwa na uhakika juu ya maana kamili ya nahau hiyo. Katika Ufunuo, Yesu anashika “funguo za kifo na za Kuzimu” (1:18), jambo ambalo rekodi inalieleza kuwa mamlaka juu ya kifo na juu ya ulimwengu wa wafu. Katika mistari hii yote Kiswahili kinasema “Kuzimu” katika kila kiwango, na Rahisi inaongeza “mahali pa wafu”.
Tajiri na Lazaro
Kifungu kimoja ni tofauti. Katika mfano wa tajiri na Lazaro, tajiri anakufa na kuzikwa:
Kutoka Kuzimu, akiwa katikati ya mateso yake, aliinua macho akamwona Ibrahimu mbali sana, na Lazaro karibu naye.
Hapa Hades ni mahali pa mateso, penye mwali wa moto (16:24), na pamegawanyika: Lazaro anafarijiwa kando ya Ibrahimu, ng’ambo ya shimo kubwa. Uamuzi wetu wa maana unalizingatia hilo. Bado unaipa Hades maana yake ya kawaida, “mahali pa wafu”, lakini unaeleza kwamba hapa ni mahali pa mateso kwa yule tajiri, palipotengwa na mahali alipo Lazaro, na kwamba ni neno tofauti na Gehena. Toleo la Kiingereza linabaki na “Hades” katika Halisi na Linganifu, na Rahisi inasema “the place of the dead”. Kiswahili kinasema “Kuzimu” katika kila kiwango, na uamuzi wa maneno unaeleza kwamba Rahisi haihitaji maelezo zaidi, kwa kuwa “Kuzimu” tayari ni neno la Kiswahili kwa ulimwengu wa wafu; “jehanamu” imehifadhiwa kwa Gehena.
Wasomi wanausoma mfano huu kwa njia tofauti. Wengine wanaichukua picha yake ya wafu kuwa mtazamo halisi wa hali iliyo kati ya kifo na ufufuo. Wengine wanaeleza kwamba unatumia picha za maisha baada ya kifo zilizokuwepo katika mawazo ya Kiyahudi ya wakati huo, ambamo Sheoli ilikuwa imeanza kugawanywa katika sehemu za wenye haki na za waovu, na kwamba hoja yake kuu iko mahali pengine, katika onyo la mstari wake wa mwisho kuhusu wale wasiotaka kuwasikiliza Musa na manabii. Kwa vyovyote vile, neno analotumia Yesu ni Hades, si Gehena, na tafsiri inalionyesha hilo wazi.
Gehena: bonde nje ya Yerusalemu
Neno linalosimama mara nyingi zaidi nyuma ya “hell” katika Injili ni tofauti kabisa. γέεννα, geenna, ni jina la mahali. Linatoka katika Kiebrania cha “Bonde la Hinomu”, korongo linalopita upande wa kusini wa Yerusalemu.
Bonde hilo lina historia ya giza katika Agano la Kale. Wafalme wa Yuda, Ahazi na Manase miongoni mwao, waliwachoma wana wao humo kama dhabihu (2 Mambo ya Nyakati 28:3; 33:6), mahali palipoitwa Tofethi. Yeremia analilaani:
In the Valley of Ben-hinnom they have built the high places of Topheth, to burn their sons and daughters in the fire, a thing I never commanded and that never entered my mind.
Mfalme Yosia alipanajisi Tofethi ili mtu yeyote asipatumie tena (2 Wafalme 23:10), na Yeremia alisema bonde hilo lingeitwa jina jipya, “Bonde la Machinjo” (7:32). Kufikia wakati wa Yesu, jina la mahali hapo pa moto na kifo lilikuwa limekuwa jina la moto wa hukumu ya mwisho ya Mungu. Kitabu cha Isaya kinamalizika kwa picha inayohusiana, maiti za waasi nje ya mji, ambako “funza wao hatakufa, wala moto wao hautazimwa” (66:24).
Yesu analitumia neno hilo mara kumi na moja katika Injili, na Yakobo analitumia mara moja (3:6). Basi. Halitumiwi kamwe na Paulo, na Yohana, wala na mwandishi wa Matendo. Kila matumizi ni onyo. Linalojulikana zaidi liko katika Mahubiri ya Mlimani:
Lakini mimi nawaambia kwamba yeyote anayemkasirikia ndugu yake atapaswa kujibu mahakamani. Yeyote atakayemwambia ndugu yake, ‘Wewe mtu bure!’ atapaswa kujibu mbele ya Baraza Kuu. Na yeyote atakayesema, ‘Wewe mpumbavu!’ yuko hatarini kutupwa katika moto wa jehanamu.
Uamuzi wa maana wa rekodi hii unasema kwamba Gehena ni mahali pa hukumu ya mwisho kwa moto, na unatoa historia ya bonde hilo. Unaorodhesha “kaburi” kama mbadala uliokataliwa.
Katika Marko 9 Yesu anasema ni afadhali kupoteza mkono au jicho kuliko kutupwa Gehena, naye ananukuu mstari wa mwisho wa Isaya:
Jicho lako likikuangusha dhambini, ling’oe. Ni bora kwako kuingia katika ufalme wa Mungu ukiwa na jicho moja, kuliko kutupwa Jehanamu ukiwa na macho mawili, ambako funza wanaowala hawafi kamwe, na moto hauzimwi kamwe.
Jalala la takataka
Wasomaji wengi wamesikia kwamba Bonde la Hinomu lilikuwa jalala la takataka la Yerusalemu lililokuwa likiwaka moto siku za Yesu, na kwamba hilo ndilo linaloeleza moto huo. Wazo hilo ni la zamani, lakini linapatikana kwa mara ya kwanza kwa mfafanuzi Myahudi wa zama za kati, David Kimhi, karibu mwaka 1200. Wasomi hawajapata ushahidi wowote wa kabla ya hapo, na akiolojia haijalithibitisha. Rekodi yetu ya Marko 9:43 inaorodhesha “jalala la takataka la mji peke yake” kama mbadala na haiukubali. Maana ya bonde hilo inatoka katika historia yake ndani ya Maandiko, katika dhabihu za watoto na katika hukumu za manabii juu yake, si katika jalala.
Open Word Bible inavyofanya
Kwa Gehena viwango vinagawanyika tofauti na Sheoli na Hades. Katika toleo la Kiingereza, Halisi inabaki na jina la mahali, “Gehenna”, kila mara, ili msomaji aone Yesu alisema nini. Linganifu na Rahisi zinasema “hell”. Uamuzi wa maneno wa Marko 9:43 unaeleza kwa nini: vinatumia neno la Kiingereza kwa mahali pa hukumu ya mwisho, ambalo ndilo jina hilo linalomaanisha.
Kiswahili kina neno ambalo tayari linalingana na jina lenyewe. Katika Mathayo na Luka, Halisi inasema “Gehena” na Linganifu na Rahisi zinasema “jehanamu”, neno la Kiswahili kwa mahali pa hukumu ya mwisho. Katika Marko, uamuzi wa maneno wa 9:43 unachagua “Jehanamu” katika kila kiwango, kwa sababu, kama unavyoeleza, “Jehanamu” ni umbo la Kiswahili la jina Gehena lenyewe na pia neno la kawaida la Kiswahili kwa mahali hapo, kwa hiyo neno moja linatosha kwa viwango vyote.
Kwa hiyo “hell” inatokea katika Linganifu na Rahisi za Kiingereza, lakini kwa Gehena tu, na “jehanamu” ya Kiswahili vivyo hivyo. Hilo ndilo neno pekee la Kigiriki ambalo maana yake inalingana na kile ambacho neno la Kiingereza linamaanisha sasa. Rekodi ya Mathayo 16:18 inaposema kwamba “hell” ingechanganya Hades na Gehena, hii ndiyo tofauti inayoilinda.
Tartaro: neno lililotumiwa mara moja
Waraka wa Pili wa Petro 2:4 una neno lisilopatikana mahali pengine popote katika Biblia: ταρταρώσας, kitenzi chenye maana ya “kutia katika Tartaro”.
Mungu hakuwahurumia malaika waliotenda dhambi. Aliwatupa chini katika Tartaro, akawakabidhi kwa minyororo ya giza nene, ambako wanalindwa mpaka hukumu. Wala hakuuhurumia ulimwengu wa kale. Alipoleta gharika juu ya ulimwengu wa watu wasiomcha Mungu, alimlinda Nuhu pamoja na watu wengine saba, Nuhu aliyetangaza haki. Aliihukumu miji ya Sodoma na Gomora iangamizwe, akaiteketeza hadi ikawa majivu, akaifanya kuwa mfano wa yale yatakayowapata wasiomcha Mungu. Lakini alimwokoa Lutu, mtu mwenye haki aliyekuwa amechoshwa sana na mwenendo usio na haya wa watu wasiojali sheria. Kwa kuwa aliishi kati yao siku baada ya siku, mtu huyo mwenye haki aliitesa nafsi yake yenye haki kwa sababu ya matendo maovu aliyoyaona na kuyasikia. Ikiwa Mungu alifanya hayo yote, ni wazi kwamba Bwana anajua jinsi ya kuwaokoa watauwa kutoka katika majaribu yao, na jinsi ya kuwaweka wadhalimu chini ya adhabu mpaka siku ya hukumu, hasa wale wanaofuata tamaa za mwili zinazonajisi, na wanaodharau mamlaka ya Bwana.
Katika hadithi za Kigiriki, kama uamuzi wetu wa maana unavyoeleza, Tartaro ilikuwa sehemu ya chini kabisa ya ulimwengu wa chini, mbali chini ya Hades, ambako miungu ilikuwa imewafunga Watitani walioasi. Waandishi wa Kiyahudi walioandika kwa Kigiriki walilitumia jina hilo pia, na maandishi ya Kigiriki ya 1 Henoko yanaitaja Tartaro miongoni mwa mahali ambapo malaika amewekwa kuwa msimamizi. Petro anaazima neno lililojulikana na wasomaji wake kwa gereza la roho waasi. Uamuzi unasisitiza kwamba ni mahali pa kuwekwa kizuizini kabla ya hukumu, si hukumu ya mwisho yenyewe: malaika “wanalindwa mpaka hukumu”.
Ndiyo sababu uamuzi wa maneno unabaki na “Tartarus” katika kila kiwango, na unaongeza “the deepest prison” (gereza la chini kabisa) katika Rahisi. Kiswahili kinafanya vivyo hivyo: “Tartaro” katika kila kiwango, na Rahisi inaongeza “gereza lililo chini kabisa”. Uamuzi unaorodhesha “hell” kama mbadala na kuukataa, kwa sababu “hell” ingedokeza adhabu ya mwisho, ambayo Petro anaiweka baadaye.
Ziwa la moto
Ufunuo unatumia picha nyingine tena: τὴν λίμνην τοῦ πυρός, “ziwa la moto”. Mnyama na nabii wa uongo wanatupwa ndani yake (19:20), kisha Ibilisi (20:10), na kisha:
Kisha Kifo na Kuzimu vyenyewe vikatupwa ndani ya ziwa la moto.
Ziwa la moto ndilo kifo cha pili.
Rekodi yetu ya Ufunuo 1:18 inauonyesha uhusiano huo waziwazi. Inakataa “hell” kwa Hades kwa hoja kwamba “hell” kwa Kiingereza inamaanisha mahali pa adhabu ya mwisho, ambapo Ufunuo papaita ziwa la moto, na Hades inatupwa ndani yake. Mstari unaosikika wa ajabu sana katika King James Version, “death and hell were cast into the lake of fire”, unakuwa wazi maneno yanapotenganishwa. Ulimwengu wa wafu, ambao umewashika wote waliokufa, unawatoa wafu wake ili wahukumiwe (20:13) kisha wenyewe unaangamizwa. Rekodi ya 20:14 inauhusisha na maneno ya Paulo, “adui wa mwisho atakayeangamizwa ni kifo” (1 Wakorintho 15:26), na ahadi kwamba katika uumbaji mpya hakuna kifo tena (21:4).
Maneno manne, neno moja la Kiingereza
Hii ndiyo picha nzima kwa ufupi.
- Sheoli (Kiebrania) ni ulimwengu wa wafu wote, wenye haki na waovu. Viwango vyetu vya Kiingereza vinasema “Sheol”, “the grave” au “the place of the dead”, kamwe si “hell”; Kiswahili kinasema “Kuzimu”.
- Hades (Kigiriki) ni ulimwengu uleule, neno ambalo Agano la Kale la Kigiriki lilitumia kwa Sheoli. Viwango vyetu vya Kiingereza vinasema “Hades”, “the world” au “realm of the dead”, au “the place of the dead”, kamwe si “hell”; Kiswahili kinasema “Kuzimu”, na Rahisi mara nyingi inaongeza “mahali pa wafu”.
- Gehena (Kigiriki, kutoka Kiebrania) ni mahali pa hukumu ya mwisho kwa moto, palipoitwa kwa jina la Bonde la Hinomu. Halisi ya Kiingereza inasema “Gehenna”; Linganifu na Rahisi zinasema “hell”. Kiswahili kinasema “Gehena” au “jehanamu”.
- Tartaro (Kigiriki) ni gereza la malaika waasi mpaka hukumu. Kila kiwango kinabaki na jina hilo.
- Ziwa la moto ni picha ya Ufunuo ya hukumu ya mwisho, ambamo hata Kifo na Kuzimu vinatupwa.
King James Version haikuwa ya kizembe hapa. Neno la Kiingereza “hell” linatoka katika neno la zamani la Kijerumani kwa mahali palipofichika pa wafu, na mwaka 1611 lingeweza bado kubeba kiasi fulani cha maana hiyo pana. Kanuni ya Imani ya Mitume kwa Kiingereza inasema kwamba Kristo “descended into hell”, akimaanisha ulimwengu wa wafu, si mahali pa waliohukumiwa. Lakini tangu wakati huo neno hilo limekuwa finyu. Kwa wasomaji wengi leo, “hell” inamaanisha tu mahali pa adhabu ya mwisho. Kulibakiza katika Zaburi 16 au Matendo 2 sasa kunasema jambo ambalo asili haisemi.
Kile ambacho tafsiri haiamui
Kuyatenganisha maneno haya kunajibu swali la msamiati. Hakumalizi kila swali kuhusu hukumu ya mwisho, na rekodi zetu hazijidai kufanya hivyo.
Wakristo kwa muda mrefu wametofautiana kuhusu asili na muda wa adhabu ya mwisho. Mtazamo wa kimapokeo katika makanisa mengi unashikilia kwamba ni adhabu ambayo mtu anaifahamu na isiyo na mwisho. Wengine wamesema kwamba waovu hatimaye wanaangamizwa na kukoma kuwepo, mtazamo unaoitwa mara nyingi kutokufa kwa masharti. Wengine tena wametumaini kwamba mwishowe Mungu atawapatanisha watu wote na nafsi yake. Kila mtazamo unategemea Maandiko, na kila mmoja umekuwa na watetezi makini.
Rekodi zetu zinaliacha jambo hili wazi pale ambapo maandiko yanaliacha wazi. Katika Mathayo 10:28, ambapo Yesu anamtaja Mungu “anayeweza kuangamiza nafsi na mwili pamoja katika jehanamu”, uamuzi wa maana umewekewa alama ya kutokuwa na uhakika: kama “kuangamiza” kunamaanisha kukoma kuwepo au uharibifu wa kudumu “haumalizwi na mstari huu”. Katika Ufunuo 14:10 rekodi inasema kwamba Wakristo wameielewa asili na muda wa adhabu ya mwisho kwa njia tofauti, na kwamba maelezo hayo hayaamui kati yao. Haya ni mambo ya maana, na nafasi yake ni katika maamuzi na maelezo ya chini, si katika uchaguzi wa neno la Kiingereza (ona Mipangilio inabadilisha maneno, kamwe si maana).
Kile ambacho tafsiri inaweza kufanya ni kumwonyesha msomaji ni neno gani liko katika maandiko. Msomaji wa Open Word Bible anayekutana na “jehanamu” katika Linganifu au Rahisi anajua kwamba Yesu alisema “Gehena”. Anayekutana na “Kuzimu” anajua kwamba asili ilisema Sheoli au Hades. Na katika kiwango cha Halisi cha Kiingereza, majina yote manne yako wazi kuonekana. Kama rasimu zetu zote, rekodi hizi zimeandaliwa kwa msaada wa AI na zinasubiri kukaguliwa na wakaguzi binadamu wanaotajwa kwa majina.
Injili zilezile zinazosema juu ya Gehena zinasema pia juu ya hofu, na juu ya nani wa kumwogopa. Hiyo ndiyo mada ya Kumcha BWANA.
Fungua Zaburi 16, Luka 16, Marko 9 au Ufunuo 20 na uguse mstari ili kuona rekodi kamili.